Przejdź do bezpłatnej ścieżki BI KRK.
Co dokładnie chcesz sprawdzić?
Zatarcie skazania, wyjaśnienie danych w rejestrze i uzyskanie zaświadczenia to trzy różne sprawy. Z chwilą zatarcia skazanie uważa się za niebyłe, a wpis o nim usuwa się z rejestru skazanych — tak stanowi art. 106 Kodeksu karnego (dalej: k.k.). Zaświadczenie nie powoduje tego skutku: służy uzyskaniu urzędowej informacji w określonym zakresie.
Jeżeli chcesz ustalić, czy skazanie już się zatarło, potrzebujesz przede wszystkim:
- wyroku i informacji o jego prawomocności — żeby rozpoznać karę, okres próby i pozostałe rozstrzygnięcia;
- informacji o wykonaniu kary — np. potwierdzenia pełnej zapłaty grzywny oraz późniejszych postanowień dotyczących jej wykonania;
- informacji o środkach i innych skazaniach — mogą wpływać na wynik, nawet gdy podstawowy okres już upłynął.
Poniższe reguły dotyczą własnego skazania przez polski sąd za przestępstwo oceniane według k.k. Warunkowe umorzenie postępowania nie jest takim skazaniem i nie należy stosować do niego tej samej tabeli.
Po jakim czasie następuje zatarcie skazania i od kiedy liczyć termin?
Długość okresu i data, od której należy go liczyć, zależą od rozstrzygnięcia sądu. Przy grzywnie, ograniczeniu wolności i wykonywanej karze pozbawienia wolności podstawowy okres wiąże się z wykonaniem kary, jej darowaniem albo przedawnieniem wykonania. Przy zawieszeniu liczy się zakończenie okresu próby, a przy odstąpieniu od wymierzenia kary — prawomocne orzeczenie.
Tabela przedstawia obecne reguły. W starszej sprawie trzeba dodatkowo ustalić właściwe przepisy, jak wyjaśniam niżej.
| Rozstrzygnięcie | Podstawowa reguła i początek okresu | Co sprawdzić przy tej regule |
|---|---|---|
| Samodzielna grzywna | Rok od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania — art. 107 § 4a k.k. | Chodzi o grzywnę jako samodzielną karę. Przy grzywnie obok zawieszenia sprawdź art. 76 k.k. oraz wiersz o zawieszeniu. Uwzględnij też środki i inne skazania. |
| Ograniczenie wolności | 3 lata od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania — art. 107 § 4 k.k. | Ustal rzeczywiste wykonanie, również na podstawie późniejszych postanowień. Sprawdź środki i inne skazania. |
| Terminowa kara pozbawienia wolności wykonywana bez zawieszenia | 10 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania — art. 107 § 1 k.k. | Sam dzień wyjścia z zakładu karnego nie zawsze rozstrzyga o wykonaniu. Znaczenie mogą mieć środki, inne skazania i wyjątek z art. 106a k.k. Wcześniejsze zatarcie przez sąd opisuję niżej. |
| Odstąpienie od wymierzenia kary | Rok od wydania prawomocnego orzeczenia — art. 107 § 5 k.k. | Nie jest to warunkowe umorzenie. Także tutaj trzeba sprawdzić orzeczone środki i inne skazania. |
| Kara z warunkowym zawieszeniem wykonania | Obecnie rok od zakończenia okresu próby — art. 76 § 1 k.k. | Pod warunkiem, że nie zarządzono skutecznie wykonania kary. Zatarcie może blokować m.in. niewykonana grzywna lub środek; znaczenie mają też inne skazania. Właściwe wcześniejsze brzmienie przepisu może przewidywać 6 miesięcy — nie wybieraj okresu wyłącznie na podstawie daty wyroku. |
Przykład: sąd orzekł samodzielną grzywnę, którą wykonano w całości 10 maja 2024 r. Przyjmijmy, że stosuje się obecny art. 107 § 4a k.k., nie ma innych skazań ani niewykonanych środków. Roczny okres liczy się od wykonania grzywny 10 maja 2024 r., a nie od wcześniejszego dnia wydania wyroku. Przy tych założeniach upłynął on 10 maja 2025 r. i skazanie uległo zatarciu z mocy prawa — bez wniosku do sądu. Od tej chwili uważa się je za niebyłe.
Jak sprawdzić datę wykonania kary?
Szukaj informacji o tym, kiedy karę rzeczywiście wykonano, a nie tylko o tym, kiedy ją orzeczono. Przy grzywnie płaconej w ratach pierwsza wpłata nie oznacza wykonania całej kary. Jeśli pojawiła się kara zastępcza albo inne postanowienie wykonawcze, samo potwierdzenie pojedynczego przelewu nie wystarczy do ustalenia początku okresu.
Przy ograniczeniu wolności sprawdź także późniejsze postanowienia. Sąd może, na warunkach art. 83 k.k., zwolnić od reszty kary, uznając ją za wykonaną. Nie ustalaj więc daty wykonania wyłącznie przez dodanie liczby miesięcy kary do daty wyroku.
Warunkowe przedterminowe zwolnienie z zakładu karnego ma osobną regułę. Zgodnie z art. 82 § 1 k.k., jeżeli zwolnienia nie odwołano w okresie próby i w ciągu 6 miesięcy po nim, karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia. Dlatego sam dokument o opuszczeniu zakładu karnego nie daje jeszcze pełnej odpowiedzi.
Darowanie kary i przedawnienie jej wykonania to odrębne podstawy początku okresu. Nie zakładaj ich tylko dlatego, że od wyroku minęło wiele lat. Jeżeli nie znasz daty wykonania, zaznacz tę niewiadomą w pytaniu do BI KRK albo przy indywidualnej analizie dokumentów.
Co z karą w zawieszeniu i starszym wyrokiem?
Przy zawieszeniu najpierw ustal datę prawomocności i długość okresu próby. Próba biegnie od uprawomocnienia się wyroku — art. 70 § 1 k.k. Dopiero od jej zakończenia liczy się okres prowadzący do zatarcia na podstawie art. 76 § 1 k.k., z uwzględnieniem pozostałych warunków.
Od 1 października 2023 r. art. 76 § 1 k.k. przewiduje rok po zakończeniu próby; wcześniejsze brzmienie przewidywało 6 miesięcy. To nie znaczy, że każdy wyrok sprzed tej daty podlega automatycznie półrocznemu okresowi, a każdy późniejszy — rocznemu.
W starszych sprawach sprawdź również przepisy przejściowe. Przykładowo art. 21 ustawy z 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy — Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 396) przewiduje szczególną regułę dla skazań prawomocnymi wyrokami wydanymi przed 1 lipca 2015 r., z uwzględnieniem wcześniejszego upływu okresu zatarcia. Przy ustalaniu właściwych przepisów trzeba uwzględnić takie regulacje oraz art. 4 k.k. dotyczący m.in. stosowania ustawy wcześniejszej, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Sama data czynu albo wyroku nie rozstrzyga całej oceny.
Jeżeli dawną karę w zawieszeniu zamieniono na inną karę na podstawie uchylonego art. 75a k.k., sprawdź również postanowienie o zamianie. Dla tego szczególnego przypadku art. 26 noweli z 7 lipca 2022 r. przewiduje odrębne rozwiązanie dotyczące zatarcia. Nie należy mechanicznie stosować wiersza o zawieszeniu.
Co może opóźnić albo wyłączyć zatarcie?
Sam upływ podstawowego okresu nie wystarczy, jeżeli nadal działa ustawowa przeszkoda. Sprawdź przede wszystkim orzeczone środki, inne skazania oraz to, czy sprawa nie należy do ustawowego wyjątku.
Niewykonane środki. Art. 107 § 6 k.k. nie pozwala na zatarcie przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania orzeczonego środka karnego, przepadku lub środka kompensacyjnego. Środek zabezpieczający musi zostać wykonany. Przy zawieszeniu art. 76 § 2 k.k. wymienia dodatkowo grzywnę.
Przykładowo zakaz prowadzenia pojazdów jest środkiem karnym, a naprawienie szkody orzeczone na podstawie art. 46 k.k. — środkiem kompensacyjnym. Sprawdź podstawę konkretnego rozstrzygnięcia: nie każda niezapłacona kwota lub koszt jest tym samym rodzajem przeszkody.
Okres liczony od wykonania kary i blokada wynikająca ze środka to dwie różne rzeczy. Wykonanie ostatniego środka nie oznacza samo w sobie, że cały roczny, trzyletni lub dziesięcioletni okres trzeba liczyć od początku. Trzeba sprawdzić zarówno upływ właściwego okresu, jak i ustanie przeszkody.
Kilka skazań. Art. 108 k.k. przewiduje jednoczesne zatarcie wszystkich skazań, jeżeli sprawcę skazano za co najmniej dwa niepozostające w zbiegu przestępstwa albo po rozpoczęciu, lecz przed upływem okresu wymaganego do zatarcia ponownie popełnił przestępstwo. Przepis stosuje się również przy zawieszeniu, zgodnie z art. 76 § 1b k.k. Nie wyciągaj z jednego wyroku wniosku o całej swojej sytuacji; sam mandat lub informacja o dowolnym postępowaniu też nie zastępują sprawdzenia warunków tego przepisu.
Wyłączenie zatarcia. Art. 106a k.k. dotyczy skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej 15 lat. Wszystkie te elementy są istotne — nie jest to ogólna reguła dotycząca każdego przestępstwa wobec osoby małoletniej.
Wcześniejsze zatarcie przez sąd. Art. 107 § 2 k.k. pozwala sądowi na wniosek skazanego zarządzić zatarcie już po 5 latach, jeżeli w tym czasie przestrzegał porządku prawnego, a wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat. Pięć lat odnosi się do okresu liczonego od wykonania lub darowania kary albo przedawnienia jej wykonania, a nie po prostu od wyroku. Jest to możliwość wymagająca rozstrzygnięcia sądu i spełnienia pozostałych warunków, a nie automatyczne zatarcie po pięciu latach.
Jak bezpłatnie uzyskać informację o własnym zatarciu?
Możesz bez opłaty zapytać BI KRK, czy przetwarza Twoje dane i kiedy Twoje skazanie ulegnie zatarciu. Biuro opisuje tę możliwość w swoim urzędowym FAQ o zatarciu.
Potwierdzona ścieżka to własnoręcznie podpisane pismo do BI KRK albo osobista wizyta w siedzibie Biura przy ul. Czerniakowskiej 100, 00-454 Warszawa. Aktualne dane adresowe i zasady kontaktu znajdziesz na stronie BI KRK.
W piśmie:
- Określ, o co pytasz — np. czy Biuro nadal przetwarza dane o Twoim skazaniu oraz kiedy nastąpi jego zatarcie.
- Podaj dane umożliwiające identyfikację: nazwisko, także przybrane, imiona, nazwisko rodowe, datę i miejsce urodzenia, imiona rodziców, nazwisko rodowe matki, miejsce zamieszkania, obywatelstwo lub obywatelstwa albo informację o bezpaństwowości lub nieznanym obywatelstwie oraz PESEL, a jeżeli go nie nadano — numer paszportu albo innego dokumentu tożsamości.
- Podpisz pismo. Opisywana ścieżka nie jest wnioskiem do sądu o wcześniejsze zatarcie ani zamówieniem odpłatnego zaświadczenia.
Nie musisz najpierw samodzielnie wyliczyć daty, żeby zadać takie pytanie. Bezpłatność dotyczy tej informacji o własnej sytuacji, a nie każdego dokumentu wydawanego przez Krajowy Rejestr Karny (dalej: KRK).
Co możesz sprawdzić elektronicznie, a czego nie uzyskasz telefonicznie?
Aktualny komunikat BI KRK wyraźnie dopuszcza pytanie o przetwarzanie własnych danych przez e-Doręczenia. Pismo elektroniczne trzeba opatrzyć kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Podpis i kanał wysłania to dwie odrębne kwestie.
W sprawie przyszłej daty zatarcia urzędowe FAQ wprost wskazuje drogę pisemną lub osobistą. Strona kontaktowa nie potwierdza równie wyraźnie obliczenia tej daty przez e-Doręczenia. Nie oznacza to zakazu zadania takiego pytania elektronicznie; jeśli zależy Ci na skorzystaniu z wyraźnie opisanej ścieżki, wybierz podpisane pismo albo wizytę.
Telefon i zwykły e-mail nie służą uzyskaniu osobistej odpowiedzi, czy figurujesz w KRK i kiedy nastąpi zatarcie. ePUAP nie jest zamiennikiem wskazanego kanału e-Doręczeń. Z kolei e-KRK służy uzyskaniu urzędowej informacji, opisanej w następnej sekcji — nie należy utożsamiać tych dróg.
Kiedy potrzebujesz zaświadczenia z KRK?
Gdy potrzebujesz urzędowego dokumentu o swojej karalności w określonym zakresie, skorzystaj z procedury uzyskania informacji o osobie z KRK, potocznie nazywanej zaświadczeniem o niekaralności. Samo pytanie, kiedy nastąpi zatarcie, nie zastępuje tego dokumentu.
Informację uzyskasz drogą tradycyjną w BI KRK lub punkcie informacyjnym albo elektronicznie przez e-KRK. Standardowe opłaty wynoszą odpowiednio 30 zł i 20 zł; istnieją ustawowe zwolnienia. Przed złożeniem wniosku sprawdź aktualne opłaty oraz warunki wydawania bezpłatnej informacji.
Elektroniczna informacja z e-KRK jest podpisanym dokumentem w formacie XML. Zachowaj oryginalny plik — zwykły wydruk nie jest wydanym dokumentem elektronicznym. e-Doręczenia nie zastępują systemu e-KRK przy zamawianiu tego zaświadczenia.
Sprawdź też wymagany zakres informacji. Wynik dotyczący wskazanego zakresu KRK nie stanowi uniwersalnego potwierdzenia braku danych w każdym innym rejestrze.
Co zrobić, gdy wpis albo obliczona data budzą wątpliwości?
Porównaj informację z KRK z wyrokiem, dokumentami wykonania kary i pozostałymi rozstrzygnięciami. Sprawdź kolejno: właściwą regułę, jej datę początkową, środki i inne skazania. Jeżeli nie widzisz przyczyny rozbieżności, poproś BI KRK o wyjaśnienie albo zleć indywidualną analizę dokumentów.
Samo utrzymywanie się wpisu nie dowodzi jeszcze błędu rejestru. Może brakować informacji o wykonaniu albo znaczenie może mieć inne rozstrzygnięcie. Nieprawdziwe dane można prostować, ale najpierw trzeba ustalić, na czym polega niezgodność. Samo obliczenie czasu nie przesądza, że zostały spełnione wszystkie warunki zatarcia. Jeżeli jednak skazanie rzeczywiście zatarło się z mocy prawa, dane dotyczące tego skazania podlegają usunięciu z KRK z urzędu — zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym. Pytanie do BI KRK służy sprawdzeniu lub wyjaśnieniu sytuacji; nie jest warunkiem zatarcia z mocy prawa.
Przed wyborem następnego kroku sprawdź:
- Czy rozpoznajesz rodzaj kary i właściwą regułę, także przepisy przejściowe w starszej sprawie?
- Czy znasz datę, od której liczysz okres, i dokument, który ją potwierdza?
- Czy sprawdziłeś pozostałe środki i skazania, zamiast opierać się na jednym fragmencie wyroku?
- Czy potrzebujesz wyjaśnienia własnej sytuacji, czy urzędowego dokumentu? W pierwszym przypadku wykorzystaj bezpłatną ścieżkę BI KRK; w drugim — procedurę zaświadczenia.
Brak części dokumentów nie jest powodem, żeby odkładać pytanie o wyjaśnienie lub pomoc. Wskaż, czego nie wiesz — to pozwoli ustalić, co trzeba sprawdzić dalej.
W czym mogę pomóc?
Mogę przeanalizować wyrok i dokumenty dotyczące wykonania kary, pomóc ustalić właściwe reguły zatarcia albo przygotować projekt odpowiedniego pisma. Zakres opisuje strona pomocy w sprawach karnych.
Umów bezpłatną, 15-minutową rozmowę wstępną, żeby ustalić możliwości i zakres pomocy.