Dłoń oglądająca używany telefon obok pudełka i dokumentu zakupu.

Podejrzewasz, że kupiona rzecz pochodzi z kradzieży? Sprawdź, co zrobić w takiej sytuacji i jakie materiały zachować. Ważne jest również to, jakie informacje były Ci znane w chwili zakupu.

Co to jest paserstwo i czym różni się umyślne od nieumyślnego?

Przestępstwo paserstwa może polegać na kupnie, ale też na bezpłatnym przyjęciu rzeczy, pomocy w znalezieniu dla niej nabywcy lub jej ukryciu. Rzecz musi pochodzić z czynu zabronionego — niekoniecznie z kradzieży. Podstawą odpowiedzialności karnej są przepisy ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (k.k.).

Paserstwo umyślne — co obejmuje zamiar?

Paserstwo umyślne wymaga zamiaru obejmującego także pochodzenie rzeczy z czynu zabronionego. Jeśli ktoś wie, że kupuje skradziony telefon, i chce go nabyć, działa w zamiarze bezpośrednim. Może też przewidywać takie pochodzenie rzeczy i godzić się na nie — wtedy chodzi o zamiar ewentualny. Przestępstwo paserstwa umyślnego opisuje art. 291 k.k.

Paserstwo nieumyślne — co można było rozpoznać?

Paserstwo nieumyślne wymaga ustalenia, że na podstawie towarzyszących okoliczności kupujący powinien i mógł przypuszczać, iż nabywa rzecz uzyskaną za pomocą czynu zabronionego. Nie wystarczy późniejsza wiedza, że telefon faktycznie był kradziony; trzeba ocenić okoliczności towarzyszące nabyciu, przyjęciu lub udzieleniu pomocy. Tę postać przestępstwa paserstwa określa art. 292 k.k.

Samo zapewnienie o braku wiedzy nie kończy więc oceny. Trzeba ustalić także, jakie sygnały były dostępne i czy dana osoba mogła je rozpoznać. Z kolei same podejrzenia, bez spełnienia przesłanek odpowiedniej postaci czynu, nie wystarczają do przypisania odpowiedzialności. Zamiar i nieumyślność rozróżnia art. 9 k.k.

Zabranie cudzej rzeczy i jej późniejsze kupienie przez inną osobę to różne zachowania. O odpowiedzialności za sam zabór przeczytasz w artykule o kradzieży.

Czy niska cena lub brak paragonu oznaczają paserstwo?

Niska cena i brak dowodu pierwotnego zakupu nie przesądzają o paserstwie. Mogą jednak mieć znaczenie razem z pozostałymi okolicznościami. Cena znacząco niższa od cen podobnych używanych egzemplarzy jest sygnałem, by zapytać o jej przyczynę. Cena telefonu zależy również od wieku, zużycia, uszkodzeń i wyposażenia, dlatego porównanie wyłącznie z nowym egzemplarzem może być mylące.

Oceniając okoliczności zakupu, sprawdź:

  • czy cena miała konkretne wyjaśnienie, np. pęknięty ekran opisany i pokazany przed zakupem;
  • co sprzedawca mówił o pochodzeniu rzeczy i dlaczego ją sprzedawał;
  • czy odpowiedzi były spójne, czy sprzedawca zmieniał wersję albo odmawiał podania podstawowych informacji;
  • czy oznaczenia rzeczy zgadzały się z ofertą i dokumentami, a numery nie nosiły śladów usuwania;
  • czy pojawiała się presja na natychmiastowy zakup lub nietypowy sposób przekazania rzeczy.

Żadna z tych okoliczności sama nie rozstrzyga o winie. Paragon nie gwarantuje legalnego pochodzenia, a jego brak przy sprzedaży używanej rzeczy nie dowodzi przestępstwa. Także zapłata zwykłej ceny nie wyklucza odpowiedzialności, jeśli inne znane okoliczności wskazywały na pochodzenie rzeczy z czynu zabronionego.

Ważny jest czas uzyskania informacji. Wiadomość o kradzieży otrzymana tydzień po zakupie nie dowodzi sama przez się, że kupujący znał pochodzenie rzeczy już przy transakcji. Późniejsza pomoc w ukrywaniu rzeczy pochodzącej z czynu zabronionego wymaga odrębnej oceny, z uwzględnieniem wiedzy w czasie tej czynności.

Co zrobić, gdy kupiona rzecz okaże się kradziona?

Jeśli w związku z kupioną rzeczą dostajesz pismo z Policji, prokuratury lub sądu, najpierw sprawdź, czego dotyczy i czy wymaga od Ciebie działania w określonym terminie. Może to być np. wezwanie na przesłuchanie albo postanowienie dotyczące zatrzymania rzeczy. Ważne jest też, kto wysłał pismo i w jakiej roli występujesz w sprawie, np. świadka lub podejrzanego. Numer sprawy, często opisany jako „sygnatura”, pozwoli powiązać z nią kolejne pisma. Dalsze wskazówki mogą znajdować się w dołączonym pouczeniu.

Sam kontakt z organami ścigania nie oznacza jeszcze przedstawienia zarzutów. Jeśli masz w sprawie status podejrzanego, o swoich uprawnieniach przeczytasz w poradniku o prawach podejrzanego przed i podczas przesłuchania.

Jeżeli o kradzieży dowiadujesz się tylko z telefonu lub wiadomości, zachowaj wiadomość albo zanotuj, kto i kiedy zadzwonił oraz jakiej rzeczy dotyczyła rozmowa. Gdy rozmówca podaje się za funkcjonariusza, w razie wątpliwości potwierdź kontakt w odpowiedniej jednostce przez jej oficjalny numer. Nie opieraj się wyłącznie na numerze podanym w nieznanej wiadomości.

Zachowane ogłoszenie, rozmowy ze sprzedawcą i potwierdzenie zapłaty pomogą pokazać, jakie informacje były Ci znane w chwili zakupu, a jakie pojawiły się dopiero później. Pomocne może być spisanie po kolei dat: znalezienia oferty, rozmów ze sprzedawcą, zapłaty, odbioru rzeczy i otrzymania wiadomości o kradzieży. Jeśli nie pamiętasz dokładnej daty, zaznacz, że podajesz ją w przybliżeniu. Wskaż też, co wynika z zachowanych wiadomości lub dokumentów, a co opisujesz wyłącznie z pamięci. Nie uzupełniaj luk domysłami i nie zmieniaj treści korespondencji.

Nie próbuj rozwiązać problemu przez odsprzedaż rzeczy lub przekazanie jej komuś do ukrycia.

Jakie dokumenty i informacje zachować?

Zachowaj materiały, które mogą stanowić dowody okoliczności zakupu i stanu Twojej wiedzy:

  • całe ogłoszenie — adres, identyfikator oferty, opis, zdjęcia i widoczne dane sprzedawcy; szczególnie informacje o wadach i wyposażeniu;
  • pełną korespondencję — pytania o pochodzenie, odpowiedzi, ustalenia ceny i sposobu odbioru, wraz z datami;
  • potwierdzenie płatności lub umowę sprzedaży — kwotę, datę i dane dostępne w dokumencie; przy gotówce zachowaj istniejące pokwitowanie;
  • informacje o przekazaniu — datę, miejsce, przesyłkę lub osoby obecne przy odbiorze;
  • oznaczenia rzeczy — np. numer seryjny lub IMEI telefonu, zdjęcia i dostępne dokumenty pozwalające powiązać je z kupionym egzemplarzem;
  • otrzymane pisma — wezwanie, postanowienie, pouczenie, pokwitowanie lub protokół zatrzymania rzeczy.

Oferta może pokazać, że wada była ujawniona przed zakupem, a przelew — komu i ile zapłacono. Takie dowody pomagają odtworzyć okoliczności transakcji, ale same nie potwierdzają legalnego pochodzenia rzeczy ani nie rozstrzygają odpowiedzialności karnej. Nie musisz mieć wszystkich materiałów, żeby sprawdzić, czego wymaga otrzymane pismo, lub poszukać pomocy.

Co sprawdzić, jeśli Policja zatrzyma rzecz?

Sprawdź, czy pokwitowanie wskazuje, kto zatrzymał rzecz, i zawiera opis pozwalający rozpoznać Twój egzemplarz. Zatrzymanie rzeczy może służyć zabezpieczeniu dowodu; nie jest samo w sobie ustaleniem winy jej posiadacza.

Zasady wydania i zatrzymania rzeczy określa ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (k.p.k.). Zgodnie z art. 217 oraz art. 228–229 k.p.k. istotne są podstawa czynności, spis i opis przedmiotów oraz pokwitowanie. Zachowaj otrzymany protokół i pouczenie; sprawdź w nich sygnaturę, opis rzeczy i informacje o zatwierdzeniu czynności. Jeśli opis nie zgadza się z faktycznie wydaną rzeczą, zgłoś konkretną rozbieżność.

Na zatrzymanie rzeczy i dotyczące go rozstrzygnięcia może przysługiwać zażalenie osobie, której prawa naruszono. Wynika to z art. 236 k.p.k. Jeśli rozważasz zaskarżenie, sprawdź w pouczeniu, jak i w jakim terminie możesz wnieść zażalenie. Nie czekaj z tym na zakończenie całej sprawy.

Rzecz zbędną dla postępowania zwraca się osobie uprawnionej na zasadach art. 230 k.p.k. Nie musi to być ostatni kupujący. Brak odpowiedzialności za paserstwo nie przesądza nabycia własności: dla rzeczy skradzionych znaczenie mają także ograniczenia z art. 169 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (k.c.).

Co grozi za paserstwo i kiedy stosuje się próg 800 zł?

Za przestępstwo paserstwa grozi m.in. kara pozbawienia wolności. Próg 800 zł nie oznacza, że tańszą rzecz wolno bezkarnie kupić mimo wiedzy, że pochodzi z kradzieży. W określonych sytuacjach chodzi o wykroczenie zamiast przestępstwa. Liczy się wartość mienia, nie sama cena zapłacona sprzedawcy.

Wykroczenie z art. 122 ustawy z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (k.w.) dotyczy mienia pochodzącego z kradzieży lub przywłaszczenia o wartości nieprzekraczającej 800 zł. Przepis obejmuje nabycie lub pomoc w zbyciu, a przy przyjęciu albo pomocy w ukryciu wymaga celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Potrzebna jest też właściwa postać winy: w § 1 wiedza o takim pochodzeniu, a w § 2 okoliczności, na podstawie których osoba powinna i mogła je przypuszczać. Nie wystarcza więc sama kwota.

Tego przepisu nie stosuje się, gdy przedmiotem czynu jest broń, amunicja, materiały lub przyrządy wybuchowe — wynika to z art. 130 § 1 k.w. Natomiast samo pochodzenie rzeczy z kradzieży z włamaniem nie wyklucza wykroczenia paserstwa. Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lutego 2016 r., III KK 490/15. Reguły dotyczącej odpowiedzialności złodzieja za włamanie nie przenosi się automatycznie na nabywcę rzeczy.

Podstawowe ustawowe kary za paserstwo
Postać czynuUstawowe zagrożenie karą
Paserstwo umyślne — typ podstawowy, art. 291 § 1 k.k.Kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
Paserstwo umyślne — wypadek mniejszej wagi, art. 291 § 2 k.k.Grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do roku.
Paserstwo nieumyślne — typ podstawowy, art. 292 § 1 k.k.Grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do 2 lat.
Umyślne wykroczenie paserstwa, art. 122 § 1 k.w.Areszt, ograniczenie wolności albo grzywna.
Nieumyślne wykroczenie paserstwa, art. 122 § 2 k.w.Grzywna albo nagana.

Mienie znacznej wartości to mienie warte ponad 200 000 zł w czasie popełnienia czynu zabronionego (art. 115 § 5 k.k.). Jeżeli paserstwo umyślne dotyczy takiego mienia, grozi kara od roku do 10 lat pozbawienia wolności na podstawie art. 291 § 1 w związku z art. 294 § 1 k.k. Za paserstwo nieumyślne dotyczące rzeczy znacznej wartości grozi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności (art. 292 § 2 k.k.). Kara od roku do 10 lat dotyczy też umyślnego paserstwa dobra o szczególnym znaczeniu dla kultury (art. 294 § 2 k.k.).

Dla umyślnego paserstwa mienia wartego ponad 5 mln zł oraz ponad 10 mln zł ustawa przewiduje odpowiednio od 3 do 20 lat i od 5 do 25 lat pozbawienia wolności (art. 294 § 3–4 k.k.). To ustawowe granice, nie prognoza kary w konkretnej sprawie.

Przepadek rzeczy jest możliwy, ale nie automatyczny — przewiduje go art. 293 § 2 k.k., także gdy rzecz nie stanowi własności sprawcy. To inna kwestia niż samo zatrzymanie przedmiotu jako dowodu. Paserstwo programu komputerowego reguluje art. 293 § 1 k.k., który nakazuje odpowiednio stosować przepisy art. 291 i 292 k.k.

Samo oddanie telefonu nie zapewnia bezkarności. Jeżeli sprawca paserstwa dobrowolnie naprawił szkodę w całości, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia (art. 295 § 1 k.k.). Przy dobrowolnym naprawieniu szkody w znacznej części art. 295 § 2 k.k. pozwala na nadzwyczajne złagodzenie kary, lecz sam nie daje podstawy do odstąpienia od jej wymierzenia. Samo przekazanie telefonu Policji nie przesądza, że spełniono te warunki, ani że sprawa zostanie umorzona.

Przykład: używany telefon i późniejsza wiadomość o kradzieży

Załóżmy, że kupujesz używany telefon z pękniętym ekranem i zużytą baterią. Wady pokazano w ogłoszeniu, sprzedawca wyjaśnił niższą cenę w wiadomościach, a zapłata nastąpiła przelewem. Tydzień później Policja informuje, że telefon pochodzi z kradzieży. Otrzymujesz wezwanie na przesłuchanie jako świadek i wydajesz urządzenie za pokwitowaniem.

W tej sytuacji pierwszeństwo ma otrzymane wezwanie. Sprawdź, która jednostka je wysłała i na kiedy masz się stawić jako świadek. Zachowaj też pokwitowanie wydania telefonu i sprawdź, czy wpisany w nim numer IMEI odpowiada Twojemu urządzeniu. Nie odkładaj zajęcia się wezwaniem do czasu odtworzenia usuniętego ogłoszenia.

Materiały z zakupu pomagają pokazać, co było Ci wtedy znane. Zapisana oferta i zdjęcia pokazują opisany stan telefonu, korespondencja — odpowiedzi sprzedawcy, a przelew — datę, kwotę i odbiorcę płatności. To dowody dotyczące okoliczności transakcji. Informacja Policji pojawiła się tydzień później, dlatego w opisie zdarzeń powinna mieć osobną datę. Nie dowodzi ona, że informacja o kradzieży była Ci znana już przy zakupie.

Pozostają też pytania, na które same dokumenty zakupu nie odpowiadają. Czy poza ujawnionymi wadami były inne sygnały dotyczące pochodzenia telefonu, np. sprzeczne odpowiedzi sprzedawcy? Jeśli w otrzymanym piśmie podano kwotę, warto też wyjaśnić, czy oznacza ona ustaloną wartość telefonu, czy tylko cenę z przelewu. Same dokumenty zakupu nie rozstrzygają pochodzenia telefonu ani tego, co należało rozpoznać. Jeśli opis transakcji w otrzymanym piśmie różni się od wiadomości, wskaż rozbieżność i zachowany materiał, który ją pokazuje.

Takie uporządkowanie pokazuje, co wynika z zachowanych materiałów, czego nadal nie wiadomo i kiedy pojawiły się poszczególne informacje. Samo w sobie nie rozstrzyga winy kupującego. Nie przesądzają jej również zatrzymanie urządzenia ani wezwanie do udziału w sprawie w określonej roli.

Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnej?

Pomoc może być potrzebna, gdy otrzymujesz pismo dotyczące paserstwa, nie rozumiesz pouczenia, rozważasz zaskarżenie zatrzymania rzeczy albo opis zakupu w dokumentach nie odpowiada zachowanej korespondencji. Warto wtedy wyjaśnić, co konkretnie budzi Twoje wątpliwości i jakie dokumenty już masz.

Mogę przeanalizować okoliczności transakcji lub otrzymane rozstrzygnięcie, uporządkować fakty i przygotować projekt potrzebnego pisma. Sprawdź zakres pomocy w sprawach karnych.

Chcesz ustalić możliwość i zakres pomocy? Umów bezpłatną, 15-minutową rozmowę wstępną.

Umów rozmowę wstępną Zapytaj o możliwość pomocy