Rozmowa kobiety z pracownikiem socjalnym i policjantem w ośrodku pomocy.

Jeśli zagrożone jest życie lub zdrowie, dzwoń pod 112. Nie czekaj na spotkanie grupy. Jeśli formularz jest już wypełniony, sprawdź, co się dzieje po założeniu Niebieskiej Karty.

Jak działa procedura Niebieskiej Karty i kogo obejmuje?

Celem Niebieskiej Karty jest zaprzestanie stosowania przemocy i zapewnienie bezpieczeństwa osobie, która jej doznaje. Podstawą do wypełnienia NK-A jest uzasadnione podejrzenie stosowania przemocy domowej lub zgłoszenie świadka takiej przemocy. Zgody nie musi wyrażać ani osoba doznająca przemocy domowej, ani osoba wskazana jako stosująca przemoc.

Jakie rodzaje przemocy uzasadniają szukanie pomocy? Przemoc fizyczna może polegać na uderzeniu, przemoc psychiczna na zastraszaniu, a przemoc ekonomiczna na odcinaniu od wspólnych pieniędzy. Ustawa obejmuje też przemoc seksualną. Również cyberprzemoc, np. istotne naruszenie prywatności przez internet, może uzasadniać wszczęcie procedury. Liczy się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystanie przewagi fizycznej, psychicznej albo ekonomicznej i naruszenie praw lub dóbr osobistych drugiej osoby. Wystarczy jedno takie zdarzenie. Sama kłótnia lub przykra wypowiedź nie przesądza o przemocy.

Zasady te określa ustawa z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (dalej: ustawa o przemocy domowej). Obejmuje ona m.in. małżonków, byłych małżonków oraz osoby, które łączy lub łączyła trwała relacja uczuciowa bądź fizyczna. W tej ostatniej sytuacji osobne adresy nie wykluczają pomocy. Małoletni będący świadkiem przemocy domowej wobec osoby objętej ustawą również jest traktowany jako osoba jej doznająca.

Kto może założyć Niebieską Kartę, a kto zgłosić przemoc?

Jeśli doświadczasz przemocy domowej lub wiesz, że ktoś doświadcza jej w Twoim otoczeniu, zwróć się do Policji albo właściwego ośrodka pomocy społecznej. Nie musisz należeć do rodziny. Przy zgłoszeniu przez osobę postronną ważne jest, by odróżniła to, co widziała, od tego, czego dowiedziała się od innych. Powiedz, co wiesz na temat stosowania przemocy i czy ktoś jest teraz zagrożony. Brak kompletu dowodów nie przekreśla zgłoszenia.

Kto wypełnia formularz Niebieskiej Karty? Może to zrobić np. policjant, pracownik socjalny, a w szkole wychowawca klasy lub nauczyciel znający sytuację domową dziecka. Jeśli pomocy szukasz w przychodni, zwróć się do osoby wykonującej zawód medyczny, np. lekarza lub pielęgniarki. Uprawnienia zależą od roli, jaką pełni pracownik oświaty lub pracownik ochrony zdrowia.

Co się dzieje po założeniu Niebieskiej Karty?

Zespół interdyscyplinarny w gminie powołuje grupę diagnostyczno-pomocową. Jej podstawowy skład tworzą pracownik socjalny i funkcjonariusz Policji. Zależnie od potrzeb skład grupy można poszerzyć, np. o asystenta rodziny. Jeśli grupa Cię zaprosi lub wezwie, to z nią omówisz swoją sytuację.

Czym różnią się formularze Niebieskiej Karty?

  • Niebieska Karta A (NK-A) dokumentuje zgłoszone zdarzenia i pierwsze działania. Od jej wypełnienia zaczyna się procedura.
  • Niebieska Karta B (NK-B) wyjaśnia, czym jest przemoc i gdzie szukać pomocy. Ten formularz otrzymuje osoba doznająca przemocy domowej. W przypadkach wskazanych w przepisach kartę przekazuje się np. opiekunowi dziecka. Nie przekazuje się go osobie stosującej przemoc.
  • Niebieska Karta C (NK-C) pomaga grupie określić potrzeby osoby doznającej przemocy i opracować indywidualny plan pomocy.
  • Niebieska Karta D (NK-D) służy grupie do opisania sytuacji i działań wobec osoby wskazanej jako stosująca przemoc domową.

Jako uczestnik nie musisz kolejno wypełniać tych kart. „Osoba stosująca przemoc domową” to określenie używane w formularzach. O winie w sprawie karnej rozstrzyga sąd.

Terminy poniżej wynikają z rozporządzenia Rady Ministrów z 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (dalej: rozporządzenie o Niebieskich Kartach). Termin powołania grupy określa ustawa o przemocy domowej.

Etapy procedury „Niebieskie Karty”
EtapKto działa i w jakim terminieCo to oznacza dla Ciebie
Powołanie grupyZespół interdyscyplinarny: niezwłocznie, najpóźniej 3 dni od otrzymania zgłoszenia o podejrzeniu przemocy domowej.To termin liczony od otrzymania zgłoszenia; nie jest automatycznie tą samą datą co wypełnienie NK-A.
Przekazanie NK-A zespołowiOsoba wszczynająca procedurę: niezwłocznie, najpóźniej 5 dni roboczych od wszczęcia.Formularz trafia do zespołu właściwego do dalszych działań.
Przekazanie NK-A grupieZespół: niezwłocznie, najpóźniej 3 dni robocze od otrzymania NK-A przez zespół.Grupa otrzymuje dokumentację potrzebną do zajęcia się sytuacją.
Pierwsze posiedzenie grupyNiezwłocznie, najpóźniej 5 dni roboczych od otrzymania NK-A przez grupę.Posiedzenie grupy nie musi być Twoim osobistym spotkaniem w tym samym dniu.

Nie sumuj terminów, żeby wyliczyć datę wizyty. Przy każdym sprawdź w tabeli, co rozpoczyna jego bieg. Na powołanie grupy są trzy dni, a terminy przekazania formularza i pierwszego posiedzenia podano w dniach roboczych.

Jeżeli osoba wskazana jako stosująca przemoc domową była nieobecna przy wypełnianiu NK-A, grupa zawiadamia ją o wszczęciu procedury niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 3 dni roboczych od otrzymania NK-A przez grupę. Zawiadomienie może być także elektroniczne i wymaga udokumentowania. Gdy jest niemożliwe lub znacznie utrudnione, grupa odnotowuje przyczynę (§ 10 rozporządzenia o Niebieskich Kartach).

Do spraw wszczętych i niezakończonych przed 28 września 2023 r. stosuje się wcześniejsze przepisy.

Jak przebiega spotkanie w sprawie Niebieskiej Karty?

Sprawdź, kto Cię zaprasza lub wzywa, w jakiej roli, dokąd i na kiedy. Wątpliwości wyjaśnij z jednostką wskazaną w piśmie. Rozmowa w ramach procedury Niebieskiej Karty nie jest sama przez się przesłuchaniem podejrzanego w sprawie karnej.

Grupa zaprasza pełnoletnią osobę doznającą przemocy domowej, żeby omówić sytuację i poznać jej potrzeby. Jeżeli potrzebne są dalsze działania, wspólnie opracowują indywidualny plan pomocy. Grupa może też stwierdzić brak podstaw do ich podjęcia. Jeśli potrzebujesz pomocy psychologicznej, możesz ustalić z grupą, gdzie bezpłatnie porozmawiasz z psychologiem. Nieobecność osoby zaproszonej nie wstrzymuje pracy grupy. Małoletniego nie zaprasza się na posiedzenie.

Jeżeli boisz się wrócić do mieszkania, nie czekaj na spotkanie. Poproś w ośrodku pomocy społecznej o interwencję kryzysową i bezpieczne schronienie. Zależnie od potrzeb pracownik socjalny zapewnia miejsce w całodobowej placówce. Takie placówki prowadzą również organizacje pozarządowe.

Osoba wskazana jako stosująca przemoc domową otrzymuje wezwanie. Podczas spotkania grupa analizuje sytuację i ustala, do jakich działań zobowiązuje tę osobę, aby zmieniła swoje postępowanie. Pracownik socjalny może powiedzieć, gdzie dostępne są terapia lub programy korekcyjno-edukacyjne dla osób stosujących przemoc domową. Grupa organizuje spotkania osobno, tak aby uczestnicy nie mieli ze sobą kontaktu.

Co przygotować przed rozmową z grupą?

  • kolejność zdarzeń — zapisz, co, gdzie i kiedy się stało. Przybliżone daty oznacz jako przybliżone.
  • zachowania i skutki przemocy domowej — zamiast ogólnego „było źle” opisz np. groźbę i powiedz, dlaczego boisz się wrócić do domu, albo wskaż, do jakich pieniędzy utraciłeś dostęp.
  • dostępne materiały — np. wiadomość z groźbą, dokumentację obrażeń lub dane świadka przemocy domowej.
  • wcześniejsze interwencje — datę, miejsce, jednostkę Policji i numer sprawy, jeśli go znasz.
  • najpilniejsze potrzeby — czego potrzebujesz teraz i jak grupa może bezpiecznie się z Tobą skontaktować.

Brak nagrania czy świadka nie powinien opóźniać szukania pomocy. Jeżeli nie możesz przyjść w wyznaczonym terminie, skontaktuj się z jednostką wskazaną w piśmie. Sama nieobecność nie kończy sprawy.

Kto ma wgląd do dokumentacji Niebieskiej Karty?

O wgląd mogą wystąpić osoba doznająca przemocy domowej i osoba wskazana jako stosująca przemoc domową. Każda może zobaczyć dokumentację w zakresie, który jej dotyczy, za zgodą zespołu interdyscyplinarnego. Dokumenty udostępnia się w siedzibie ośrodka pomocy społecznej (OPS) albo centrum usług społecznych (CUS) obsługującego zespół. Tam zapytaj o zgodę i termin. Samo zgłoszenie sprawy przez świadka nie daje mu tego uprawnienia.

Jeśli wskazano Cię jako osobę stosującą przemoc domową, obowiązują dodatkowe ograniczenia. Ustawa chroni m.in. dane osoby doznającej przemocy i zgłaszającego, których ujawnienie mogłoby zagrozić ich życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu. Wyłącza też określone formularze, protokoły i inne dokumenty. Przy części protokołów i notatek liczy się, czy dotyczą wyłącznie działań wobec Ciebie. Nie zakładaj, że zobaczysz pełny NK-A albo nazwisko zgłaszającego (§ 14 ust. 2 rozporządzenia o Niebieskich Kartach oraz art. 9c ust. 4–5 i art. 9e ust. 4 ustawy o przemocy domowej).

Poza przypadkami wskazanymi w ustawie dostęp mają członkowie zespołu i grup oraz wymienieni wyżej uczestnicy. Dokumentacja nie jest publiczna. O możliwość otrzymania kopii zapytaj OPS lub CUS.

Co zrobić, gdy nie zgadzasz się z opisem sytuacji?

Powiedz grupie, który fragment kwestionujesz. Podaj własny opis, przybliżoną datę i wskaż, co może go potwierdzić, np. wiadomość lub świadka. Takiego wyjaśnienia możesz udzielić, nawet jeśli nie składasz skargi.

Gdy zastrzeżenie dotyczy działania grupy lub jej członka, osoba objęta procedurą może wnieść skargę do zespołu interdyscyplinarnego. Opisz konkretne działanie i jego datę. Zespół rozpatruje skargę w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 9b ust. 16 ustawy o przemocy domowej). Samo wniesienie skargi nie kończy procedury.

Jakie konsekwencje ma założona Niebieska Karta?

Zespół i grupa zajmują się bezpieczeństwem osób doznających przemocy. Niebieska Karta sama nie nakłada kary, nie zobowiązuje do wyprowadzki ani nie rozstrzyga o odebraniu dziecka. Jeśli osobno wydano nakaz lub zakaz, sprawdź, czego wymaga i jak długo obowiązuje.

W tej samej sytuacji mogą toczyć się równolegle:

  • procedura Niebieskie Karty — diagnoza, pomoc i działania wobec przemocy;
  • postępowanie karne — gdy zachodzi podejrzenie przestępstwa;
  • działania ochronne na osobnej podstawie — np. nakaz opuszczenia mieszkania lub zakaz zbliżania się.

Niebieska Karta nie zastępuje zawiadomienia o podejrzeniu przestępstwa. Kto w ramach obowiązków służbowych lub zawodowych podejrzewa popełnienie ściganego z urzędu przestępstwa z użyciem przemocy domowej, ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić Policję lub prokuratora. Zobacz, jak złożyć zawiadomienie i co w nim opisać. Dokumentacja NK może pomóc wyjaśnić zdarzenia w osobnym postępowaniu.

Jeżeli grożono Ci skrzywdzeniem, sprawdź także, jak udowodnić groźby karalne i gdzie je zgłosić.

Czy Niebieska Karta trafia do KRK? Samo wszczęcie procedury nie jest podstawą wpisu do Krajowego Rejestru Karnego. Osobno ocenia się późniejsze rozstrzygnięcie w sprawie karnej. Katalog danych określa art. 1 ust. 2 ustawy z 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym.

Czy wpłynie na moją pracę? Wszczęcie procedury Niebieskiej Karty samo w sobie nie oznacza zwolnienia. Znaczenie dla konkretnego zawodu lub uprawnienia zależy od odrębnych przepisów. Na przykład ustawa o przemocy domowej przewiduje zawiadomienie organu właściwego w sprawie pozwolenia na broń, gdy osoba stosująca przemoc posiada broń palną.

Jak długo trwa procedura Niebieskiej Karty i czy można ją wycofać?

Nie ma jednego terminu, po którym każda Niebieska Karta wygasa. Procedurę kończy się, gdy przemoc domowa ustała i są uzasadnione podstawy, by przypuszczać, że nie będzie się powtarzać. Drugą podstawą zakończenia jest rozstrzygnięcie grupy, że podejmowanie działań nie jest zasadne (art. 9h ust. 1 ustawy o przemocy domowej).

Jeżeli zastanawiasz się, czy Niebieską Kartę można wycofać, powiedz grupie, co się zmieniło. Samo cofnięcie zgłoszenia lub pogodzenie się osób objętych procedurą nie kończy sprawy. Członkowie grupy uczestniczący w zakończeniu procedury podpisują protokół. Grupa przekazuje go zespołowi interdyscyplinarnemu i informuje obie osoby o zakończeniu.

Przez dziewięć miesięcy po zakończeniu procedury grupa monitoruje sytuację obu osób. Może np. sprawdzić podczas wizyty, czy osoba doznająca wcześniej przemocy jest bezpieczna, i udzielić wsparcia. Sposób i częstotliwość kontaktu dobiera do sytuacji.

Kiedy przy Niebieskiej Karcie warto skorzystać z pomocy prawnej?

Jeśli obok Niebieskiej Karty pojawia się problem karny — np. groźby, podejrzenie przestępstwa lub potrzeba przygotowania zawiadomienia — mogę pomóc przeanalizować sytuację, uporządkować fakty i dokumenty oraz przygotować projekt pisma. Sprawdź zakres pomocy w sprawach karnych.

Umów bezpłatną, 15-minutową rozmowę wstępną, żeby ustalić możliwości i zakres pomocy. Możesz również skorzystać z formularza kontaktowego.