
Kiedy można naliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie?
Gdy zapłata nie następuje w terminie, wierzyciel, czyli osoba, której należą się pieniądze, może żądać zapłaty odsetek za ten czas. Nie musi wykazywać szkody ani winy osoby zobowiązanej do zapłaty. Jeśli stopa odsetek za opóźnienie nie została oznaczona, w zwykłej sprawie cywilnej punktem wyjścia jest stawka ustawowa. Gdy sama wierzytelność jest oprocentowana według wyższej stopy, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej stopy, z uwzględnieniem ustawowego limitu. Art. 481 § 1–2² Kodeksu cywilnego (k.c.).
W pismach można spotkać określenie „odsetki za zwłokę”. W Kodeksie cywilnym zwłoka to opóźnienie, za które odpowiada dłużnik. Do naliczenia odsetek ustawowych za opóźnienie wystarczy, że płatność jest spóźniona. Art. 476 i 481 § 1 k.c..
Odsetki kapitałowe i odsetki za opóźnienie mają różne podstawy i stawki. Przykładem pierwszych jest oprocentowanie pożyczki. Drugie dotyczą spóźnionej zapłaty. Jeśli umowa określa stopę odsetek za opóźnienie, przy wyliczeniu trzeba uwzględnić ją i ustawowy limit. Odrębne przepisy o transakcjach handlowych mogą dotyczyć zapłaty za towar lub usługę w ramach działalności gospodarczej. Przy prywatnym zakupie sama faktura nie oznacza, że stosuje się stawkę odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych.
Od kiedy naliczać odsetki za opóźnienie?
Pierwszy dzień opóźnienia płatności przypada po upływie właściwego terminu zapłaty. Jeśli ten termin został już ustalony, wierzyciel może żądać odsetek bez dodatkowego wezwania. Ostatni dzień na zapłatę zwykle wynika z umowy, harmonogramu lub innego dokumentu określającego obowiązek zapłaty. Jeśli faktura w rubryce „Termin płatności” podaje inną datę, porównaj ją z tymi dokumentami. Sprawdź, czy wezwanie dopiero wyznacza termin zapłaty, czy daje dodatkowy czas po upływie wcześniejszego terminu albo wskazuje termin odpowiedzi.
Jeśli stosuje się art. 115 k.c., koniec terminu przypadający w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy przesuwa się na najbliższy dzień, który nie jest sobotą ani dniem ustawowo wolnym od pracy. Dopiero po nim zaczyna się opóźnienie. Do opóźnienia wlicza się już wszystkie dni kalendarzowe. Jeśli termin upłynął w piątek, sobota może być pierwszym dniem opóźnienia. Art. 115 k.c..
Jeśli termin zapłaty nie został oznaczony i nie wynika z charakteru zobowiązania, zapłata powinna nastąpić niezwłocznie po wezwaniu. Wtedy o wymagalności, czyli o tym, od kiedy można żądać zapłaty, decyduje to, kiedy adresat mógł zapoznać się z wezwaniem i ile czasu potrzeba na zapłatę bez zbędnej zwłoki. Sama data pisma nie wystarcza więc do ustalenia początku odsetek.
Ostatnim dniem naliczania odsetek jest dzień zapłaty. Przy przelewie co do zasady decyduje dzień wpływu pieniędzy na rachunek wierzyciela.
Ile wynoszą odsetki ustawowe za opóźnienie?
Na 11 listopada 2026 r. odsetki ustawowe za opóźnienie wynoszą 9,25% w skali roku. To stopa referencyjna Narodowego Banku Polskiego (NBP), wynosząca 3,75%, powiększona o 5,5 punktu procentowego. W tym samym dniu odsetki maksymalne za opóźnienie wynoszą 18,50% rocznie. Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie to dwukrotność stawki ustawowej. Jeżeli ustalona stopa przekracza ten limit, należą się odsetki maksymalne.
Stawka odsetek ustawowych za opóźnienie może się zmienić w trakcie naliczania. W obliczeniach liczy się dzień, od którego obowiązuje nowa stawka. W przykładzie poniżej decyzja Rady Polityki Pieniężnej zapadła 4 marca 2026 r., a nowa stawka obowiązuje od 5 marca.
Jak obliczyć wysokość odsetek za opóźnienie?
W przykładzie z 2026 r. możesz obliczyć należne odsetki według tego wzoru:
Kwota zaległości × roczna stawka odsetek × liczba dni opóźnienia ÷ 365
Stawkę wpisz jako ułamek dziesiętny. Na przykład 9,25% to 0,0925. Gdy stawka się zmienia, zastosuj wzór do każdego okresu osobno i dodaj wyniki. Nie zaokrąglaj odsetek za jeden dzień przed przemnożeniem przez liczbę dni. Wynik podaj w złotych i groszach. Przykład metody obliczania w BIP Sądu Okręgowego w Warszawie.
Jak obliczyć należne odsetki od 3 650 zł?
W fikcyjnym wezwaniu do zapłaty widnieje 3 650 zł należności głównej oraz 7,50 zł odsetek od 1 do 8 marca 2026 r. Z dokumentów wynika, że ostatni dzień uzgodnionego terminu wypadał 28 lutego, w sobotę. W tym przypadku stosuje się art. 115 k.c., więc na zapłatę był czas do poniedziałku 2 marca włącznie. Nie ustalono innej stopy odsetek, należność nie była oprocentowana według wyższej stopy, a sprawa nie jest transakcją handlową. Całe 3 650 zł pozostaje niezapłacone na koniec 8 marca.
Pierwszym dniem opóźnienia jest 3 marca. Za 3 i 4 marca przyjmujemy stawkę 9,50% rocznie. Od 5 marca obowiązuje 9,25%. Tak wyglądają należne odsetki w obu okresach:
| Okres | Liczba dni | Stawka roczna | Odsetki |
|---|---|---|---|
| 3–4 marca 2026 r. | 2 | 9,50% | 1,90 zł |
| 5–8 marca 2026 r. | 4 | 9,25% | 3,70 zł |
| Razem na koniec 8 marca | 6 | Dwie stawki | 5,60 zł |
Za 5–8 marca rachunek wygląda tak: 3 650 zł × 0,0925 × 4 ÷ 365 = 3,70 zł. Jeden dzień daje tu 0,925 zł. Po przedwczesnym zaokrągleniu tej kwoty do 0,93 zł za cztery dni wyszłoby 3,72 zł.
Wynik to 5,60 zł zamiast 7,50 zł z wezwania. Pismo obejmuje dwa dni, 1 i 2 marca, kiedy termin zapłaty jeszcze nie upłynął. Przy 9,50% każdy z tych dni daje w tym przykładzie 0,95 zł, stąd różnica 1,90 zł.
Kalkulator odsetek ustawowych — jaką datę wpisać?
W kalkulatorze odsetek ustawowych Ministerstwa Finansów wybierz „odsetki ustawowe za opóźnienie”. Kwota należności w przykładzie to 3 650 zł, a data rozpoczęcia naliczania to 3 marca. Kalkulator pyta też o datę uregulowania należności. W naszym przykładzie 8 marca to dzień, na który obliczamy zaległość. Zapłata jeszcze nie nastąpiła.
Jak liczyć odsetki po częściowej spłacie?
Po częściowej wpłacie sprawdź, ile z niej pomniejszyło kwotę główną, a ile zaliczono np. na zaległe odsetki. Jeżeli kwota główna zmalała, od dnia po wpłacie naliczaj odsetki od tego, co pozostało do zapłaty. Na przykład przy należności 3 650 zł wpłata 1 000 zł zaliczona w całości na kwotę główną oznacza, że od następnego dnia podstawą obliczenia jest 2 650 zł. Jeśli w trakcie opóźnienia zmienia się też stawka, w podziale rachunku uwzględnij obie daty — dzień wejścia w życie nowej stawki i dzień po częściowej wpłacie.
Jak sprawdzić wysokość odsetek w wezwaniu do zapłaty?
Porównaj kwotę główną i daty, a przy stawce sprawdź, z czego wynika i czy obowiązywała w podanych dniach. Kwota główna to należność bez odsetek i dodatkowych kosztów.
Jeśli wezwanie podaje tylko łączną kwotę, poproś o rozpisanie należności, odsetek oraz ewentualnych kosztów. Przy rozbieżności wskaż, której daty, wpłaty lub stawki dotyczy pytanie. W naszym przykładzie można wskazać, że 1 i 2 marca termin zapłaty jeszcze nie upłynął, i poprosić o korektę wyliczenia odsetek. Jeśli potrzebujesz też ustalić, co napisać, przeczytaj jak odpowiedzieć na wezwanie do zapłaty. Gdy żądanie dotyczy starej należności, osobno warto sprawdzić czy dług się przedawnił.
Mogę pomóc sprawdzić dokumenty i ustalić, z czego wynika różnica w wyliczeniu. Zakres tej pomocy opisuję na stronie Spory cywilne. Żeby ustalić, czy i w jakim zakresie mogę pomóc, możesz umówić bezpłatną, 15-minutową rozmowę wstępną albo zapytać o możliwość pomocy.