Osoba z zamkniętą teczką czeka na ławce w budynku sądu.

Jeżeli masz wcześniejszy wyrok i chcesz zrozumieć jego znaczenie w nowej sprawie karnej, pomocne będą informacje o rodzaju przestępstwa, odbytej karze i dacie nowego czynu. Zobacz, czego szukać w dokumentach.

Co to jest recydywa i czy każdy kolejny wyrok ją oznacza?

W potocznym języku recydywa oznacza powrót do przestępstwa. Nie każde prawomocne skazanie oznacza jednak recydywę szczególną. Prawo karne uzależnia zastosowanie art. 64 lub art. 64a k.k. od spełnienia odrębnych warunków.

Brak recydywy z art. 64 § 1 k.k. nie oznacza, że wcześniejszego skazania w ogóle nie było.

Ponowne popełnienie określonych wykroczeń, w tym drogowych, ma odrębne reguły z art. 38 Kodeksu wykroczeń (dalej: k.w.). Nie są to warunki art. 64 k.k. Granicę wykroczenia i przestępstwa na przykładzie wartości rzeczy wyjaśnia poradnik o kradzieży.

Recydywa specjalna zwykła — kiedy stosuje się art. 64 § 1 k.k.?

Recydywa szczególna podstawowa, nazywana też prostą, wymaga spełnienia wszystkich warunków z art. 64 § 1 k.k.:

  • wcześniejsze skazanie dotyczyło przestępstwa umyślnego, a nie dowolnego naruszenia prawa;
  • rzeczywiście odbyto co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności orzeczonej za to przestępstwo;
  • nowy czyn popełniono w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy tej kary;
  • nowe przestępstwo jest umyślne i podobne do wcześniejszego.

Co oznacza odbycie co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności?

Liczy się faktyczne odbycie kary, a nie tylko jej wymiar w wyroku. Osiem miesięcy z zawieszeniem wykonania nie oznacza ośmiu miesięcy odbytej kary. Jeśli później zarządzono jej wykonanie, trzeba sprawdzić, czy i jak długo kara była rzeczywiście odbywana.

Odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie pomija się tylko dlatego, że następowało poza zakładem karnym. Nadal liczą się wymagany okres i pozostałe warunki recydywy. Nie każda „opaska” oznacza wykonywanie tej kary — inne zastosowania kontroli elektronicznej rozróżnia art. 43c § 1 Kodeksu karnego wykonawczego (dalej: k.k.w.).

Jakie przestępstwa są podobne?

Przestępstwa podobne w rozumieniu art. 115 § 3 k.k. nie muszą mieć identycznego numeru przepisu. Są to przestępstwa należące do tego samego rodzaju. Ustawa zalicza do nich także przestępstwa z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia oraz popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Porównuje się konkretne czyny, ich sposób i cel. Sama strata w obu sprawach nie potwierdza, że chodziło o osiągnięcie korzyści majątkowej.

Od kiedy liczyć 5 lat? Przykład z datami

Liczy się czas popełnienia nowego czynu, a nie data kolejnego wyroku. Pięcioletni okres wiąże się z odbyciem poprzedniej kary. Nie należy odliczać go automatycznie od dnia wydania lub uprawomocnienia wcześniejszego wyroku.

Hipotetyczny przykład: prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo kradzieży popełnione w listopadzie 2023 r. orzeczono osiem miesięcy pozbawienia wolności. Z dokumentów wynika, że karę odbyto w całości, a jej wykonywanie zakończyło się 15 października 2024 r. Kolejne umyślne przestępstwo kradzieży popełniono 15 października 2026 r. Przyjmujemy, że do oceny nowego czynu stosuje się opisane tu obecne zasady.

W tym przykładzie odbyto więcej niż wymagane sześć miesięcy, a nowy czyn nastąpił dwa lata po zakończeniu kary, czyli przed upływem pięciu lat. Oba czyny są umyślnymi przestępstwami kradzieży, więc spełniają też warunek podobieństwa. Przy tych założeniach występują warunki recydywy z art. 64 § 1 k.k. Nie trzeba czekać, aż drugi wyrok zapadnie przed końcem pięcioletniego okresu — istotna jest data czynu.

Gdyby w poprzedniej sprawie orzeczono wyłącznie grzywnę, wynik byłby inny: nie zostałby spełniony warunek odbycia co najmniej sześciu miesięcy pozbawienia wolności. Same daty i podobieństwo kradzieży nie wystarczyłyby do zastosowania art. 64 § 1 k.k.

Dokładniejszego odtworzenia wykonania kary wymagają między innymi przerwy, kilka kar lub warunkowe zwolnienie. Nie wystarczy wtedy wybrać jednej daty z wyroku i dodać pięciu lat. To odrębny problem od sprawdzenia, czy nastąpiło zatarcie skazania — pięcioletni okres recydywy nie jest terminem zatarcia.

Jak recydywa wpływa na wysokość kary?

Recydywa nie oznacza automatycznie kary o połowę wyższej od poprzedniego wyroku. Granice ustawowego zagrożenia to najniższa i najwyższa kara przewidziana za dany czyn. Recydywa zmienia zasady wymiaru kary za kolejne przestępstwo. Obecny art. 64 § 1 k.k. nakazuje wymierzyć karę powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, a pozwala dojść do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonej o połowę. To inna reguła niż podwyższenie obu granic o połowę przy art. 64 § 2 lub art. 64a k.k.

Obecne zasady wymiaru kary przy recydywie
Postać i podstawaNajważniejsze warunkiCo zmienia w karze
Recydywa podstawowa — art. 64 § 1 k.k.Nowe umyślne przestępstwo podobne w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności za wcześniejsze umyślne przestępstwoKara powyżej zwykłego minimum; możliwość dojścia do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonej o połowę. Podwyższenie górnej granicy nie dotyczy zbrodni.
Recydywa wielokrotna — art. 64 § 2 k.k.Wcześniejsze skazanie z art. 64 § 1 lub art. 64a k.k., łącznie co najmniej rok odbytej kary i ponowny czyn z kataloguSąd wymierza karę pozbawienia wolności od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonej o połowę do górnej granicy zwiększonej o połowę. Podwyższenie górnej granicy nie dotyczy zbrodni.
Szczególna reguła — art. 64a k.k.Szczególna reguła dla ponownego popełnienia wskazanej zbrodni lub przestępstwa przeciwko wolności seksualnejSąd wymierza karę pozbawienia wolności od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonej o połowę do górnej granicy zwiększonej o połowę. Podwyższenie górnej granicy nie dotyczy zbrodni.

W warunkach recydywy prostej z art. 64 § 1 k.k. sąd ma wymierzyć karę wyższą niż zwykłe minimum, ale nie ma obowiązku podniesienia dolnej granicy o 50%. Wyjątek dotyczący górnej granicy przy zbrodniach wynika z art. 64 § 3 k.k.; art. 64a k.k. przewiduje go również we własnej treści.

Jeśli właściwy przepis przewiduje od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności i stosuje się obecny art. 64 § 2 lub art. 64a k.k., zwiększenie obu granic o połowę daje od 9 miesięcy do 12 lat. To wyłącznie przykład obliczenia granic, nie kwalifikacja sprawy ani przewidywany wyrok.

Przy karze pozbawienia wolności o określonej długości obecny art. 78 § 2 k.k. przewiduje co do zasady możliwość warunkowego zwolnienia po 2/3 kary przy art. 64 § 1 k.k., a po 3/4 przy art. 64 § 2 lub art. 64a k.k. Odbycie wymaganej części kary nie gwarantuje zwolnienia — sąd ocenia także postawę i zachowanie skazanego oraz przewidywane przestrzeganie prawa po zwolnieniu (art. 77 § 1 k.k.). Wyrok może przewidywać surowsze ograniczenia; znaczenie ma też prawomocnie stwierdzone bezprawne utrudnianie wykonania kary. Przy kilku karach wykonywanych kolejno lub dawnych czynach potrzebne jest odrębne sprawdzenie zasad wykonywania kary i właściwych przepisów przejściowych.

Recydywa wielokrotna — czy wystarczy trzeci wyrok?

Trzeci wyrok nie oznacza automatycznie recydywy wielokrotnej. Ta postać, nazywana też multirecydywą, wymaga wcześniejszego skazania w warunkach art. 64 § 1 lub art. 64a k.k. oraz odbycia łącznie co najmniej roku pozbawienia wolności — zgodnie z art. 64 § 2 k.k. Nowe przestępstwo musi zostać popełnione w ciągu pięciu lat od odbycia ostatniej kary w całości lub w części.

Ustawowy katalog wymaga, aby sprawca popełnił ponownie umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu, przestępstwo zgwałcenia, rozbój, kradzież z włamaniem albo inne przestępstwo przeciwko mieniu popełnione z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia. Ważny jest również rodzaj przestępstwa, za które zapadło wcześniejsze kwalifikowane skazanie. Samo szerokie podobieństwo z art. 115 § 3 k.k. nie zastępuje tych warunków. Nie wystarczy zatem policzyć wyroków lub zsumować miesięcy kar.

Kiedy stosuje się art. 64a k.k.?

Art. 64a k.k. dotyczy ponownego popełnienia zabójstwa w związku ze zgwałceniem albo wskazanego przestępstwa przeciwko wolności seksualnej, którego ustawowa górna granica kary pozbawienia wolności wynosi co najmniej osiem lat. Wcześniejsza kara musi być orzeczona za taką zbrodnię lub takie przestępstwo. Wymagane jest ponowne popełnienie wskazanej zbrodni lub przestępstwa w ciągu pięciu lat po odbyciu co najmniej sześciu miesięcy takiej kary. Osiem lat oznacza tu granicę kary przewidzianą w ustawie, a nie okres, który trzeba wcześniej odbyć.

Jak sprawdzić, czy wcześniejsze skazanie ma znaczenie?

Znaczenie wcześniejszego skazania ocenia się w odniesieniu do nowego czynu. Wyrok i dokumenty wykonania pokazują rodzaj przestępstwa i kary oraz okres jej odbycia. Sama liczba wpisów w Krajowym Rejestrze Karnym nie wystarcza.

Jakie informacje pomagają sprawdzić warunki recydywy?
Dokument lub informacjaCzego w nim szukaćDlaczego to ważne
Wcześniejszy wyrokOpisu i kwalifikacji czynu, rodzaju kary, prawomocnościPokazuje, za jakie przestępstwo skazano i jaką karę orzeczono
Dokumenty wykonania karyOkresów odbywania, daty zakończenia lub zwolnienia, podstawy wykonaniaKara orzeczona nie jest tym samym co okres odbyty
Opis nowego zarzutu lub wyrokDaty i opisu nowego czynu, wskazanej podstawy prawnejData czynu, umyślność i podobieństwo należą do warunków recydywy podstawowej
Wcześniejsze wyroki przy art. 64 § 2 k.k.Zastosowania art. 64 § 1 lub art. 64a k.k. i rodzaju wcześniejszych przestępstwLiczba wyroków i suma kary nie wystarczają

Brak informacji o prawomocności lub wykonaniu kary można wyjaśnić w sądzie prowadzącym wcześniejszą sprawę, podając jej numer („sygnaturę”). Możesz zapytać, gdzie potwierdzić brakujące dane. Nie trzeba zbierać całego zestawu dokumentów przed zapytaniem o pomoc.

Gdy masz już wezwanie z Policji, prokuratury lub sądu, najpierw znaczenie ma jego treść: w jakiej roli masz się stawić, kiedy i czy pismo wymaga innego działania. Nie należy odkładać wyjaśnienia terminu do czasu odtworzenia wszystkich wcześniejszych wyroków.

Czy obecne zasady dotyczą także starszych czynów?

Obecnych surowszych reguł nie przenosi się automatycznie na każdy dawny czyn. Zmiany art. 64 k.k. i dodany art. 64a k.k. weszły w życie 1 października 2023 r. Wcześniejszy art. 64 § 1 k.k. nie zawierał obecnego nakazu przekroczenia dolnej granicy; wcześniejszy art. 64 § 2 k.k. nakazywał jej przekroczenie, ale nie podnosił jej w tym przepisie o połowę.

Gdy ustawa zmieniła się między czynem a orzekaniem, art. 4 § 1 k.k. nakazuje stosować nową, chyba że poprzednia jest względniejsza dla sprawcy. Znaczenie mają też właściwe przepisy przejściowe. Nie rozstrzyga tego sama data wyroku ani założenie, że starsze prawo zawsze jest korzystniejsze.

Recydywa a dozór elektroniczny — dlaczego trzeba sprawdzić podstawę wyroku?

Odbycie wcześniejszej kary w SDE i możliwość odbycia nowej kary w tym systemie to różne pytania. Pierwsze dotyczy warunków recydywy, drugie — odrębnych warunków zezwolenia. Przy recydywie podstawowej z art. 64 § 1 k.k. można uzyskać zezwolenie na odbycie nowej kary w SDE, jeśli pozostałe warunki są spełnione. Jeżeli zachodzą warunki z art. 64 § 2 lub art. 64a k.k., sąd penitencjarny nie może udzielić takiego zezwolenia (art. 43la § 1 pkt 1 k.k.w.). Więcej o warunkach i drodze do zezwolenia przeczytasz w poradniku o dozorze elektronicznym.

Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnej?

Pomoc może się przydać, gdy w zarzucie lub wyroku wskazano art. 64 albo art. 64a k.k., ale nie jest jasne, które poprzednie skazanie lub okres odbywania kary ma to uzasadniać. Szczególnej uwagi wymagają różnice między dokumentami, kilka wcześniejszych kar albo czyn popełniony pod rządami starszych przepisów.

W sprawie karnej mogę przeanalizować wcześniejsze wyroki i dokumenty wykonania kary, wyjaśnić wskazaną podstawę recydywy oraz przygotować projekt odpowiedniego pisma. Sprawdź zakres pomocy w sprawach karnych.

Potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie recydywy? Umów bezpłatną, 15-minutową rozmowę wstępną.

Umów rozmowę wstępną Zapytaj o możliwość pomocy

Na początek wystarczy ogólny rodzaj potrzebnej pomocy. Szczegóły sprawy i dokumenty przekaż dopiero uzgodnionym kanałem.