Drewniane krzesło przewrócone na podłodze w pustym pokoju.

Jeżeli podejrzewasz znęcanie, możesz zgłosić znane Ci fakty Policji lub prokuraturze. Nie musisz wcześniej zgromadzić kompletu dowodów ani samodzielnie ustalić właściwego przepisu. Przy nagłym zagrożeniu życia lub zdrowia albo przemocy wymagającej natychmiastowej interwencji dzwoń pod 112. Pomocy w takiej sytuacji nie należy odkładać do czasu konsultacji prawnej.

Na czym polega znęcanie się z art. 207 k.k.?

Pojęcie znęcania obejmuje zadawanie cierpień fizycznych lub psychicznych, a nie każdą niemiłą wypowiedź czy zwykły spór. Znaczenie mają intensywność zachowań, ich charakter i czas trwania. Nie wystarczy zatem wyrwać jednego zdania z rozmowy; z drugiej strony brak siniaków nie wyklucza psychicznej postaci znęcania.

W opisie sytuacji warto oddzielić trzy kwestie: w jakiej relacji pozostają osoby, co konkretnie się dzieje i jak te zachowania przebiegają w czasie. Dzięki temu zgłoszenie nie ogranicza się do ogólnego stwierdzenia „ktoś się nade mną znęca”. Przedstawia fakty, które mogą zostać sprawdzone.

Kogo chroni art. 207 k.k. i co oznacza zależność?

Art. 207 § 1 k.k. dotyczy sprawcy, który znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą albo nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy. Bycie osobą najbliższą w rozumieniu art. 115 § 11 k.k. nie zależy wyłącznie od bliskiej więzi emocjonalnej. Na tej liście są między innymi małżonek, rodzic, dziecko, rodzeństwo i osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Do osób najbliższych należą też osoby związane stosunkiem przysposobienia, czyli adopcji. To przykłady, nie pełna lista.

Nie należy automatycznie utożsamiać każdej dawnej relacji partnerskiej z tą kategorią. Przewaga sprawcy w stosunku zależności może polegać na wpływie na ważne warunki życia drugiej osoby, np. mieszkanie lub utrzymanie. O stosunku zależności mówimy, gdy obawa ich pogorszenia sprawia, że osoba pokrzywdzona nie potrafi swobodnie przeciwstawić się znęcaniu. Sam wspólny adres lub informacja o braku dochodów nie zastępują tego wyjaśnienia.

Odrębną ochronę przewiduje art. 207 § 1a k.k.: dotyczy znęcania się nad osobą nieporadną ze względu na jej wiek, stan psychiczny lub fizyczny. Sprawca nie musi być jej osobą najbliższą; nie jest też wymagany stosunek zależności opisany w § 1. Osoba nieporadna nie może z powodu wieku lub stanu psychicznego albo fizycznego samodzielnie decydować o sobie ani zmienić swojej sytuacji — przykładem jest małe dziecko wymagające opieki. Ocenia się jednak rzeczywistą niesamodzielność, a nie samą etykietę „dziecko”, „senior” lub „osoba z niepełnosprawnością”.

Znęcanie się psychiczne i fizyczne — przykłady i granice

Znęcanie psychiczne może polegać na dręczącym poniżaniu, zastraszaniu, grożeniu lub izolowaniu od bliskich. Znęcanie fizyczne może przybierać postać bicia, popychania i zadawania bólu fizycznego. Przykłady pomagają nazwać zachowania, ale nie są testem przestępstwa: pozostają do oceny relacja, charakter działań i ich przebieg.

Opisując przemoc psychiczną, warto podać konkretne zachowania. Zamiast poprzestać na słowie „poniżanie”, można przytoczyć zapamiętane wypowiedzi, opisać okoliczności i wskazać, kto je słyszał. Jeżeli odtworzenie dokładnych słów nie jest możliwe, wystarczy wyraźnie zaznaczyć, że opis oddaje ich przybliżony sens. Nie warto nadawać wspomnieniu pozornej dokładności.

Przykład: partnerzy pozostają we wspólnym pożyciu. Od początku czerwca jedna z osób regularnie poniża drugą, grozi jej i utrudnia kontakty z bliskimi. Część rozmów odbywa się bez świadków. Zachowała się wiadomość z 14 czerwca, a po zdarzeniu z 20 czerwca przyjeżdża Policja.

W tej sytuacji znaczenie ma nie tylko treść jednej wiadomości, lecz także relacja, powtarzające się zachowania i ich dotkliwość. Wiadomość i informacja o interwencji mogą pomóc odtworzyć część historii. Nie opisują jednak automatycznie wszystkiego, co wydarzyło się wcześniej. Czerwcowe daty służą wyłącznie przykładowi — nie wyznaczają minimalnego okresu znęcania.

Czy pojedyncza kłótnia lub jedno zdarzenie oznacza znęcanie?

Nie każda kłótnia lub pojedyncza przykrość jest znęcaniem. Zwykle chodzi o sekwencję zachowań, ale orzecznictwo dopuszcza również zachowanie jednorazowe, jeżeli jest intensywne i rozciągnięte w czasie. Taką granicę opisuje wyrok Sądu Najwyższego z 18 marca 2015 r., III KK 432/14.

Nie da się więc zastąpić oceny prostym rachunkiem liczby incydentów. Również to, że osoba doznająca zachowań odpowiadała na wyzwiska lub broniła się słownie, nie powinno być traktowane jako automatyczne wykluczenie art. 207 k.k. Istotne są konkretne działania i cały ich kontekst. Nie trzeba czekać na kolejne zdarzenie, aby szukać pomocy lub zgłosić podejrzenie.

Znęcanie się a groźby, zniewaga, stalking i naruszenie nietykalności

Opis może dotyczyć groźby, obrażania, nękania lub fizycznego incydentu. Nie oznacza to, że osoba zgłaszająca musi sama wybrać jeden przepis i odrzucić wszystkie pozostałe. W zależności od ustaleń ocena może obejmować także inne przepisy.

Gdy potrzebujesz dokładniejszego objaśnienia konkretnego problemu, pomocne mogą być poradniki o tym:

Przy podejrzeniu znęcania ważne jest opisanie całej relacji i przebiegu zachowań, nawet gdy poszczególne zdarzenia przypominają groźby lub zniewagi. Przestępstwo znęcania się jest ścigane z urzędu, dlatego nie trzeba składać wniosku o ściganie ani prywatnej skargi właściwej dla niektórych z tych czynów.

Jak udowodnić znęcanie się i co opisać w zawiadomieniu?

Najbardziej przydatne jest powiązanie konkretnego zdarzenia z informacją, skąd o nim wiadomo. Wiadomość, własna relacja i zeznania świadka mogą dotyczyć różnych fragmentów tej samej sytuacji. Nie trzeba traktować ich jak listy załączników, którą należy w całości skompletować przed zgłoszeniem.

Przykład: jak opisać powtarzające się zachowania?

W opisanym przykładzie krótka kolejność zdarzeń mogłaby wyglądać tak:

  • początek czerwca — przybliżony początek powtarzających się zachowań, opisany z pamięci;
  • 14 czerwca — zachowana wiadomość; jej treść można przedstawić wraz z rozmową, której była częścią;
  • 20 czerwca — interwencja Policji; w opisie można podać jej miejsce, znaną jednostkę i numer sprawy, jeżeli jest dostępny.

Taki zapis pokazuje zarówno dostępne materiały, jak i luki. Przybliżona data powinna pozostać przybliżona, a to, co ktoś osobiście widział, warto oddzielić od informacji przekazanej mu później przez inną osobę.

Materiały dotyczące podejrzenia znęcania: co pomagają ustalić i jakie mają ograniczenia
Materiał lub informacjaCo może pomóc ustalićCzego samodzielnie nie rozstrzyga
Wiadomości i zachowana korespondencjaTreść wypowiedzi, daty i kontekst rozmowyJedna wiadomość nie odtwarza wszystkich zdarzeń poza korespondencją
Świadek konkretnego zdarzeniaCo widział lub słyszał w określonym miejscu i czasieWiedza o jednym incydencie nie oznacza znajomości całego przebiegu relacji
Dokumentacja medyczna i zdjęciaStan zdrowia lub widoczne następstwa w danym czasieSame nie opisują całej relacji, wszystkich zachowań ani ich prawnej kwalifikacji
Informacja o interwencji i otrzymane dokumentyKiedy i gdzie podejmowano interwencję oraz co zapisano w dokumentachSam przyjazd Policji nie jest wyrokiem stwierdzającym przestępstwo

Wiadomości, zdjęcia i inne posiadane dowody warto zachować w dotychczasowej postaci, wraz z kontekstem. Jeśli masz nagranie, opisz, czego dotyczy i skąd pochodzi. Nie należy zakładać, że każdy sposób zdobycia nagrania lub dostępu do cudzych danych jest legalny. Nie narażaj się na niebezpieczeństwo, by zdobyć kolejne nagranie lub inny dowód.

Czy można zgłosić sprawę bez nagrania lub świadków?

Tak. Możesz zgłosić podejrzenie także wtedy, gdy nie masz nagrania ani osoby, która widziała zdarzenie. Możesz opisać własne doświadczenia, wskazać znane daty lub okresy i wyjaśnić, jakich materiałów nie masz. Zbieranie i ocena dowodów są częścią postępowania; zawiadomienie nie wymaga przyniesienia gotowego dowodu winy.

Odpowiedzialności karnej nie przesądza sam rodzaj przedstawionego materiału. Zgodnie z art. 7 Kodeksu postępowania karnego (dalej: k.p.k.) dowody ocenia się z uwzględnieniem całokształtu okoliczności. Dlatego w opisie przydają się zarówno znane fakty, jak i wyraźne zaznaczenie tego, czego nie udało się ustalić.

Gdzie zgłosić podejrzenie znęcania się?

Podejrzenie przestępstwa znęcania się można zgłosić Policji lub prokuraturze, także jako świadek sytuacji dotyczącej innej osoby. Zawiadomienie może zostać przyjęte ustnie do protokołu; można również przygotować pisemny opis. Podstawowe znaczenie mają fakty: kto uczestniczył w zdarzeniach, jaka łączyła te osoby relacja, co się działo i z jakich informacji można skorzystać przy wyjaśnianiu sprawy.

Nie musisz samodzielnie przesądzać, czy zachowania ostatecznie zostaną zakwalifikowane jako art. 207 k.k. Szczegółowy sposób przygotowania i złożenia zgłoszenia opisuje poradnik jak złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Przy natychmiastowym zagrożeniu właściwą drogą pozostaje numer 112, bez czekania na gotowe pismo.

Czy potrzebny jest wniosek o ściganie i czy można wycofać zawiadomienie?

Przestępstwo z art. 207 k.k. jest ścigane z urzędu. Odrębny wniosek osoby pokrzywdzonej nie stanowi warunku ścigania. Zawiadomienie przekazuje informację o podejrzeniu; nie jest tym samym co wniosek wymagany przy niektórych innych przestępstwach.

Późniejsza zmiana stanowiska osoby pokrzywdzonej, określana potocznie jako „wycofanie oskarżenia”, nie kończy więc automatycznie sprawy. Postępowanie karne może być prowadzone dalej mimo takiego oświadczenia. Tryb ścigania z urzędu nie oznacza jednak, że każde zawiadomienie musi zakończyć się aktem oskarżenia lub skazaniem.

Znęcanie się a przemoc domowa i Niebieska Karta

Przemoc domowa i przestępstwo znęcania się nie oznaczają tego samego. Procedura Niebieskie Karty i postępowanie karne to odrębne działania. Ustawa z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej ma własną definicję przemocy i krąg objętych nią osób; art. 207 k.k. wymaga spełnienia opisanych wyżej warunków.

Procedura może zostać uruchomiona przy uzasadnionym podejrzeniu przemocy domowej i nie wymaga zgody osób nią objętych — wynika to z art. 9d tej ustawy. Sama Niebieska Karta nie jest wyrokiem o winie. Nie jest też obowiązkowym etapem, który trzeba przejść przed zawiadomieniem Policji lub prokuratury.

W zagrożeniu znaczenie mogą mieć odrębne środki ochronne. Przy przemocy domowej stwarzającej zagrożenie życia lub zdrowia policjant może wydać nakaz opuszczenia wspólnego mieszkania i zakaz zbliżania się do niego oraz odpowiednie zakazy zbliżania lub kontaktowania z osobą. Podstawy przewidują art. 15aa i 15aaa ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji.

Własne przesłanki mają również środki sądowe. Art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej dotyczy między innymi zobowiązania do opuszczenia mieszkania, gdy przemoc czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym. Art. 11aa przewiduje odrębne podstawy zakazów. Nie są one automatyczną karą następującą po założeniu NK lub po samym zgłoszeniu art. 207 k.k.

Co grozi za znęcanie się?

Za przestępstwo znęcania się w typie podstawowym sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Kodeks karny przewiduje też surowsze postacie opisane w tabeli. Są to ustawowe zagrożenia, nie prognoza wyroku na podstawie krótkiego opisu. Przy surowszej postaci musi występować jej dodatkowy warunek.

Postacie znęcania się z art. 207 k.k. i ustawowe granice kary pozbawienia wolności
PrzepisPostać i istotny warunekGranice kary
Art. 207 § 1 k.k.Znęcanie fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą albo pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależnościOd 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności
Art. 207 § 1a k.k.Znęcanie nad osobą nieporadną ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizycznyOd 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności
Art. 207 § 2 k.k.Czyn z § 1 lub § 1a połączony ze stosowaniem szczególnego okrucieństwaOd roku do 10 lat pozbawienia wolności
Art. 207 § 3 k.k.Następstwem czynu określonego w § 1–2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życieOd 2 do 15 lat pozbawienia wolności

Art. 207 § 3 k.k. dotyczy targnięcia się pokrzywdzonego na własne życie jako następstwa znęcania. Sam późniejszy kryzys nie przesądza spełnienia tego warunku. Również szczególne okrucieństwo z art. 207 § 2 k.k. wymaga ustalenia na podstawie konkretnych zachowań — nie wystarczy nazwać ich „okrutnymi”.

Co sprawdzić w wezwaniu w sprawie o znęcanie się?

W wezwaniu z Policji, prokuratury lub sądu dotyczącym sprawy o znęcanie sprawdź, w jakiej roli masz się stawić, kiedy i czego dotyczy wezwanie. Świadek, osoba pokrzywdzona i podejrzana mają różne role; udział w procedurze NK jest jeszcze inną sytuacją.

Numer sprawy pomaga powiązać wezwanie z dalszą korespondencją. Jeśli treść lub pouczenie są niejasne, warto wyjaśnić je przed terminem wskazanym w piśmie. Sama informacja, że ktoś zarzuca znęcanie, nie jest prawomocnym stwierdzeniem winy. Gdy masz w postępowaniu status podejrzanego, dalsze informacje znajdziesz w poradniku o prawach podejrzanego podczas przesłuchania.

Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnej?

Pomoc może być przydatna, gdy potrzebujesz ocenić opis zachowań i relację między uczestnikami, uporządkować materiały do zawiadomienia albo zrozumieć otrzymane wezwanie lub rozstrzygnięcie. Szczególnej uwagi wymaga pismo, z którym wiąże się termin działania.

Mogę przeanalizować sytuację i przekazane materiały oraz przygotować projekt odpowiedniego pisma. Sprawdź zakres pomocy w sprawach karnych.

Chcesz ustalić możliwość i zakres pomocy? Umów bezpłatną, 15-minutową rozmowę wstępną.

Umów rozmowę wstępną Zapytaj o możliwość pomocy

Na początek wystarczy ogólny rodzaj potrzebnej pomocy. Szczegóły sprawy i dokumenty przekaż dopiero uzgodnionym kanałem.